„Znalezione w starych książkach”, czyli czego nasi czytelnicy użyli jako zakładki?

numer numer 030

czerwiec 2024

★

„Znalezione w starych książkach”, czyli czego nasi czytelnicy użyli jako zakładki?

Biblioteka Uniwersytetu Medycznego w Lublinie jest jednostką działającą nieprzerwanie od roku 1950, została wtedy powołana do życia Akademia Lekarska w Lublinie, którą po kilku miesiącach przemianowano na Akademię Medyczną w Lublinie. Początkowo zbiory Biblioteki tworzyły pozycje z dawnej Biblioteki Wydziału Lekarskiego UMCS, dary Głównej Biblioteki Lekarskiej w Warszawie, Związku Lekarzy Polskich w Londynie i Funduszu Stefana Grota-Roweckiego w Paryżu. Do Biblioteki trafiły też dary z Koła Naukowego Medyków w Lublinie oraz książki i czasopisma z zasobów Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego, działającego w naszym mieście począwszy od 1874 roku.

Zaproszenie na posiedzenie naukowe z 1936 roku — Jeden z egzemplarzy ciekawych zakładek znalezionych w starych książkach

Od chwili, kiedy rozpoczął się proces komputeryzacji Biblioteki ówczesnej Akademii Medycznej, czyli w latach 90. XX wieku, bibliotekarze rozpoczęli tzw. retrokonwersję zbiorów, polegającą na wprowadzaniu do katalogu komputerowego informacji o pozycjach dotąd notowanych tylko w katalogach kartkowych. Kiedy książki trafiały po raz kolejny do rąk bibliotekarzy, okazało się, że w tych użytkowanych przez czytelników na przestrzeni wielu lat woluminach, można było odnaleźć wiele nieoczywistych przedmiotów, używanych przez czytelników jako zakładki. Pomiędzy kartkami znalazły się pozostawione przez wydawców lub sprzedawców zakładki – reklamy książek i leków. Jest też reklama filmu „Powrót Lessi” z 1943 roku, czy wycinki z prasy niemieckiej z lat 1902-1943.

Archiwalne zbiory biblioteczne - kartka świąteczna wielkanocna z 1949 roku — Archiwalne zbiory biblioteczne - kartka świąteczna z 1949 roku

Czytelnicy pozostawiają także w książkach zakładki, recepty, odręczne zapiski, pamiątki, które bibliotekarze z Działu Opracowania Zbiorów zaczęli gromadzić. Najstarsza znaleziona na ten moment zakładka to odręczny list z 1852 roku, a najnowsza to skierowanie do szpitala z 1984 roku. Znajdowane są nie tylko papierowe karteczki, ale też nietypowe „zakładki”, np. suche liście klonu i leszczyny, klisze rentgenowskie tzw. mały obrazek, czy negatyw zdjęcia do dowodu. W kolekcji znalezionych zakładek mamy także kartkę świąteczną z życzeniami z 1949 roku, obrazek o tematyce religijnej, koperty po listach ze znaczkami pocztowymi (np. z 1949, 1958, 1961), skasowany bilet MPK z notatką, kartki z kalendarzy (np. z lat 1916, 1927).

Osobną grupę stanowią odręczne notatki, najczęściej o tematyce medycznej, słowniczki pojęć obcojęzycznych, jest też praca z lektoratu niemieckiego, notatki do prac naukowych, wyblakłe listy. Jest też pleciona ręcznie zakładka, są wyniki badań i blankiety recept z lat 30. XX wieku, blankiety świadectw, kwalifikacji do szpitala, skierowanie do Szpitala św. Wincentego a Paulo z lat 40. XX wieku, karty informacyjne chorych, reklama przychodni z lat 20. ubiegłego wieku, informacja o przyznaniu nagrody-dodatku.

Archiwalne zbiory biblioteczne - reklama filmu „Powrót Lassi” z 1943 roku

Wśród zbiorów znalazły się też zaproszenia i programy, np. na posiedzenie naukowe Lwowskiego Towarzystwa Lekarskiego z 1936 roku, na Radę Wydziału z 1948 roku, zaproszenie na recital fortepianowy i na sympozja medyczne. Są też wizytówki drukowane i odręczne, jest także fotografia pracowników Akademii Medycznej. Specyfikacje dostaw i zamówienia z księgarń z 1913, 1949 roku, pocztowe blankiety wpłat za zakup książek, ponaglenie do zapłaty przez Izbę Lekarską w Krakowie z 1921 roku…

Wszystkie te zakładki są ciekawym świadectwem historii ludzi i instytucji, i są na pewno warte uwagi historyków (szczególnie zajmujących się historią medycyny), archiwistów, miłośników Lublina, Lwowa, Łodzi, Krakowa i innych miast. Aby uczynić ten zbiór bardziej dostępnym dla szerszego grona zainteresowanych, została utworzona specjalna kolekcja W CyfrUM – Cyfrowej Bibliotece Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, gdzie już znalazła się część zeskanowanych naszych książkowych „odkryć”, a skany kolejnych będą sukcesywnie umieszczane w CyfrUM http://dlibra.umlub.pl/dlibra

Zapraszamy do oglądania kolekcji „Znalezione między kartami” pod adresem: http://dlibra.umlub.pl/dlibra/results?q=&action=SimpleSearchAction&type=-6&p=0&qf1=collections:27

Tekst: Dorota Szczerbiak-Lis/Biblioteka Główna Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Tekst: Małgorzata Pawłasek/Biblioteka Główna Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Ilustracje: skany z zasobów CyfrUM Bibliotece Cyfrowej UM w Lublinie