Informator uniwersytecki

Formy doustnych diet przemysłowych

Doustne diety przemysłowe są produktami opracowanymi według ściśle określonych norm, co gwarantuje wysoką jakość i ich stały skład. Wśród dostępnych form można wyróżnić:

• Płyny gotowe do spożycia – napoje najczęściej o konsystencji mleka lub soku- preparaty te są szczególnie przydatne u pacjentów z problemami w żuciu lub połykaniu.

• Półpłynne preparaty, takie jak zupy – podawane jako łatwostrawny posiłek, mogą być stosowane jako uzupełnienie podstawowego jadłospisu.

• Proszki do rozpuszczania – uniwersalna forma, którą można mieszać z wodą, mlekiem lub dodawać do gotowych posiłków, co pozwala na elastyczność w modyfikacji konsystencji i smaku.

• Preparaty specjalistyczne – dedykowane pacjentom o specyficznych potrzebach żywieniowych, np. diabetykom, osobom z niewydolnością nerek lub wątroby, a także pacjentom onkologicznym, u których występuje zwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze.

Metoda podania preparatu może być dostosowana do stanu klinicznego oraz preferencji pacjenta. Różnorodność form umożliwia indywidualizację terapii żywieniowej.

Warianty doustnych diet przemysłowych – dostosowanie do różnych potrzeb

W zależności od specyfiki schorzenia lub stanu zdrowia pacjenta, formuły doustnych diet przemysłowych  są modyfikowane pod kątem zawartości makroskładników, mikroskładników oraz dodatków wspomagających leczenie. Do najczęściej stosowanych wariantów zalicza się:

• Preparaty dla pacjentów z cukrzycą

Osoby z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej wymagają preparatów bez dodatku cukru, ale z podwyższoną zawartością błonnika, który pomaga w stabilizacji poziomu glukozy we krwi. Preparaty te są także wzbogacane witaminami z grupy B oraz przeciwutleniaczami (takimi jak witaminy C, E, karotenoidy i selen), co wspiera metabolizm i redukuje stres oksydacyjny.

• Preparaty dla pacjentów z przewlekłą chorobą nerek

W przypadku zaburzeń wydalania produktów przemiany materii bardzo istotne jest zmniejszenie zawartości elektrolitów, takich jak sód, potas i chlorki, a także dostosowanie podaży białka. Preparaty dedykowane pacjentom z niewydolnością nerek mają zmodyfikowaną formułę, aby nie obciążać nadmiernie funkcji nerek, jednocześnie dostarczając niezbędnych składników odżywczych.

• Preparaty dla pacjentów z chorobami wątroby

W przypadku zaburzeń czynności wątroby stosuje się preparaty o zwiększonej zawartości aminokwasów rozgałęzionych. Taki skład wspiera regenerację komórek wątrobowych oraz poprawia metabolizm białek, co jest szczególnie ważne w terapii pacjentów z uszkodzeniami wątroby.

• Preparaty wysokobiałkowe

Preparaty te są szczególnie polecane u pacjentów wyniszczonych lub ze zwiększonym zapotrzebowaniu na białko, w przebiegu np. chorób nowotworowych. U pacjentów onkologicznych z utratą masy mięśniowej spowodowaną nasilonym katabolizmem wywołanym chorobą i leczeniem (np. chemioterapia, radioterapia), preparaty wysokobiałkowe stanowią kluczowy element wsparcia. Uzupełnienie białka pomaga w regeneracji tkanek, przeciwdziała wyniszczeniu oraz poprawia tolerancję leczenia przeciwnowotworowego.

• Preparaty dla pacjentów w okresie przedoperacyjnym i rekonwalescencji

W okresie przedoperacyjnym oraz podczas rekonwalescencji istotne jest szybkie uzupełnienie energii oraz makroskładników. Preparaty w tej grupie dostarczają nie tylko wysokiej jakości białko, ale również węglowodany oraz elektrolity, co wspiera regenerację i przyspiesza powrót do zdrowia.

Wskazania do stosowania doustnych diet przemysłowych

Doustne diety przemysłowe znajdują zastosowanie w sytuacjach, gdy tradycyjną dietą pacjent nie jest w stanie pokryć swojego zapotrzebowania energetycznego i na składniki odżywcze. Główne wskazania:

• Niedożywienie i ryzyko niedożywienia

U osób starszych, przewlekle chorych oraz wyniszczonych pacjentów, którzy nie są w stanie przyjmować wystarczającej ilości składników odżywczych, doustne diety przemysłowe mogą stanowić uzupełnienie diety.

• Wsparcie w chorobach przewlekłych

Schorzenia, takie jak niewydolność wątroby, nerek, cukrzyca czy zaburzenia lipidowe, często wymagają bardzo konkretnego dopasowania podaży składników odżywczych, co jest możliwe dzięki stosowaniu tych preparatów.

• Okres rekonwalescencji i przygotowania do operacji

W sytuacjach, w których organizm wymaga szybkiej regeneracji – np. po operacjach czy w czasie rekonwalescencji – preparaty doustne mogą zapewnić niezbędne wsparcie energetyczne i białkowe.

• Zaburzenia przyjmowania tradycyjnych posiłków

U pacjentów z dysfagią, nudnościami czy bólem, którzy mają trudności ze spożywaniem tradycyjnych posiłków, doustne diety przemysłowe stanowią alternatywę umożliwiającą dostarczenie wymaganych składników odżywczych.

Wdrożenie terapii ONS powinno być poprzedzone dokładną oceną stanu pacjenta oraz ustaleniem celów interwencji żywieniowej, co pozwala na opracowanie skutecznego planu terapii.

Korzyści wynikające ze stosowania ONS

Stosowanie doustnych suplementów pokarmowych niesie ze sobą liczne korzyści, zarówno w zakresie poprawy stanu odżywienia, jak i ogólnego samopoczucia pacjenta. Do najważniejszych korzyści należą:

• Precyzyjne uzupełnienie niedoborów

Standaryzowany skład preparatów umożliwia dokładne określenie podaży kalorii, białka, tłuszczów oraz mikroelementów, co pozwala na indywidualizację terapii żywieniowej i precyzyjne uzupełnienie deficytów.

• Łatwość i wygoda stosowania

Preparaty dostępne w formie płynnej lub proszku są proste w przygotowaniu i podawaniu, przez co mogą być używane w warunkach szpitalnych, jak i domowych. Dzięki temu możliwe jest regularne stosowanie terapii, co wpływa na skuteczność interwencji.

• Wsparcie regeneracji i poprawa jakości życia

U pacjentów wyniszczonych lub po operacjach szybkie uzupełnienie energii i białka jest kluczowe dla regeneracji organizmu. Preparaty odżywcze mogą przyczynić się do szybszego powrotu do zdrowia oraz poprawy ogólnej kondycji.

• Indywidualizacja terapii

Szeroka gama preparatów pozwala na dopasowanie rodzaju ONS do specjalnych potrzeb – zarówno u pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi, wymagających wsparcia onkologicznego, czy też w innych jednostkach chorobowych. W przypadku pacjentów onkologicznych, gdzie wyniszczający proces chorobowy oraz skutki uboczne leczenia  bardzo często prowadzą do utraty masy mięśniowej, najczęściej wybiera się preparaty wysokobiałkowe. Dzięki nim możliwe jest uzupełnienie białka w ilości 20–30 g na porcję, co wspomaga regenerację tkanek i poprawia tolerancję na leczenie przeciwnowotworowe.

5. Najczęstsze trudności podczas stosowania doustnych diet przemysłowych

Mimo wielu korzyści, stosowanie doustnych suplementów pokarmowych wiąże się również z pewnymi ograniczeniami. Do najczęściej zgłaszanych problemów należą:

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zbyt szybkie spożycie preparatów może prowadzić do uczucia pełności, wzdęć, a także biegunki. Dlatego zaleca się stopniowe wprowadzanie suplementacji,  rozpoczynając od niewielkich porcji  i  dłuższego czasu spożycia.

• Problemy z apetytem

Preparaty o wysokiej zawartości białka mogą wywoływać uczucie sytości, co u niektórych pacjentów może ograniczać spożycie podstawowych posiłków.

• Nietolerancje i reakcje alergiczne

Mimo skład preparatów doustnych minimalizuj ryzyko nietolerancji lub alergii pokarmowej, u niektórych pacjentów mogą wystąpić nietolerancje, na przykład na laktozę lub określone rodzaje białek, co wymaga modyfikacji stosowanej terapii.

• Ograniczenia w długoterminowym stosowaniu

Przy przedłużonej suplementacji niektóre preparaty mogą wywoływać obniżoną tolerancję na dużą ilość diety przemysłowej. Dlatego zaleca się stosowanie ich jako uzupełnienie żywienia, a nie całkowite jego zastąpienie.

Ważnym elementem minimalizowania ryzyka skutków ubocznych jest odpowiednia edukacja pacjenta i  stały nadzór dietetyka lub lekarza, który monitoruje postępy terapii.

Podsumowanie

Doustne diety przemysłowe stanowią nieocenione wsparcie w leczeniu niedożywienia oraz w leczeniu żywieniowym pacjentów w różnych stanach klinicznych. Standaryzowany skład, różnorodność form (gotowych płyny, zupy, preparaty w proszku) oraz możliwość indywidualnej modyfikacji formuły pozwalają na uzupełnienie niedoborów energetycznych, białkowych i mikroskładnikowych. Wskazania do stosowania preparatów doustnych obejmują niedożywienie, choroby przewlekłe, okres rekonwalescencji oraz trudności w przyjmowaniu tradycyjnych posiłków.

Doustne diety przemysłowe stanowią cenne narzędzie w kompleksowej opiece żywieniowej, umożliwiając skuteczne wsparcie w leczeniu niedożywienia oraz w interwencjach żywieniowych u pacjentów z chorobami przewlekłymi i onkologicznymi. Dzięki indywidualizacji terapii, opartej na precyzyjnym doborze preparatów, możliwe jest nie tylko poprawienie stanu odżywienia, ale także zwiększenie tolerancji na leczenie oraz poprawa jakości życia pacjentów. Rola doustnych diet przemysłowych zyskuje coraz większe potwierdzenie w badaniach naukowych, co stanowi impuls do udoskonalania strategii żywieniowych wykorzystywanych w doustnym leczeniu żywieniowym.

 

Bibliografia

1. Cawood, A. L., Elia, M., & Stratton, R. J. (2012). Systematic review and meta-analysis of the effects of high protein oral nutritional supplements. Ageing Research Reviews, 11(2), 278–296. doi: 10.1016/j.arr.2011.12.008
2. Cawood, A. L., Burden, S. T., Smith, T., & Stratton, R. J. (2023). A systematic review and meta-analysis of the effects of community use of oral nutritional supplements on clinical outcomes. Ageing Research Reviews, 88, 101953. doi: 10.1016/j.arr.2023.101953
3. Burden, S. T., et al. (2011) An unblinded randomised controlled trial of preoperative oral supplements in colorectal cancer patients. J Hum Nutr Diet Oct;24(5):441-8. doi: 10.1111/j.1365-277X.2011.01188.x.
4. Kim, S. H., Lee, S. M., Jeung, H. C., Lee, I. J., Park, J. S., Song, M., Lee, D. K., & Lee, S. M. (2019). The effect of nutrition intervention with oral nutritional supplements on pancreatic and bile duct cancer patients undergoing chemotherapy. Nutrients.
5. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2020). Oral nutrition support for adults: clinical guidelines.
6. ESPEN guidelines on clinical nutrition and hydration in geriatrics. (2019).
7. Standardy żywienia dojelitowego dorosłych pacjentów w warunkach domowych – Polskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego. Wydawnictwo Naukowe Scientifica, Kraków 2019.