numer 035
marzec 2025
7

Badania procesów transformacji wybranych leków przeciwinfekcyjnych metodą elektrochemiczną

Praca farmaceuty Michała Wrońskiego, realizowana w ramach projektu doktoranckiego pt. “Badania procesów transformacji wybranych leków przeciwinfekcyjnych z wykorzystaniem metod elektrochemicznych” w Katedrze i Zakładzie Chemii Leków pod opieką promotora prof. dra hab. Roberta Skibińskiego oraz promotora pomocniczego dra Jakuba Trawińskiego, ma na celu zbadanie szlaków transformacji leków metodami elektrochemicznymi.
Michał Wroński
Określenie ścieżek transformacji produktów leczniczych i zidentyfikowanie produktów ich przemiany są kluczowymi aspektami na wszystkich etapach wykorzystania farmaceutyków. Poznanie profilu transformacji może pomóc w ocenie, czy produkty degradacji wpływają na aktywność biologiczną substancji czynnej. Praca obejmuje badania degradacji fizykochemicznej, podczas których ocenia się czy procesy elektrochemiczne umożliwią otrzymanie podobnego profilu procesów transformacji, co w badaniach degradacji fizykochemicznej, a przez to czy mogłyby one zostać wykorzystane jako element rutynowo przeprowadzanych badań stabilności. Monitorowanie stabilności substancji leczniczej i formulacji farmaceutycznej jest istotne, ponieważ leki mogą ulegać degradacji w trakcie przechowywania, a produkty tej degradacji mogą obniżać skuteczność terapii, a także powodować działania niepożądane. Po wydaleniu farmaceutyków z organizmu lub ich uwolnieniu do środowiska (np. ze ściekami szpitalnymi) mogą one ulegać przemianom, tworząc związki o potencjalnym działaniu toksycznym na organizmy wodne i ekosystemy. Zrozumienie mechanizmów transformacji pozwala na optymalizację struktury chemicznej leków, tak aby były one bardziej stabilne, skuteczne i bezpieczne.

Elektrochemia może również ułatwić badanie mechanizmów utleniania i redukcji w warunkach biologicznych związanych z metabolizmem związków aktywnych farmakologicznie. Wykorzystanie metod elektrochemicznych do przeprowadzenia badań biotransformacji substancji leczniczych podparta jest wiedzą, iż większość reakcji pierwszej fazy metabolizmu to reakcje oksydacji bądź redukcji. Porównanie profili transformacji uzyskanych w badaniach elektrochemicznych z badaniami degradacji fizykochemicznej lub badaniami biotransformacji, pozwala ocenić, czy elektrochemia może skutecznie naśladować naturalne procesy transformacji, a przez to stanowić alternatywę dla czasochłonnych i nieraz obarczonych dużymi kosztami testów stabilności fizykochemicznej i biotransformacji.
Ostatnim etapem zaplanowanych badań są badania degradacji w warunkach środowiskowych. Badania mają na celu określenie produktów transformacji powstających w wyniku prowadzonych procesów elektrochemicznych, co pozwoli na analizę mechanizmów ich rozpadu oraz potencjalnych zagrożeń związanych z obecnością tych związków w środowisku. Ponadto badania umożliwią zaproponowanie metody elektrochemicznego oczyszczania ścieków, umożliwiającej skuteczne usuwanie pozostałości farmaceutyków oraz ich produktów degradacji. Wyniki tych badań mogą przyczynić się do opracowania bardziej efektywnych strategii minimalizacji zanieczyszczeń farmaceutycznych w wodach powierzchniowych i gruntowych, co ma kluczowe znaczenie dla ochrony zdrowia naturalnego i ekosystemów.
Nowatorskim aspektem pracy doktoranta jest zastosowanie mikroelektrod do przeprowadzenia części z zaplanowanych zadań. Zminiaturyzowane elektrody wytwarzane są za pomocą techniki sitodruku, gdzie warstwy przewodzącego tuszu (np. na bazie węgla szklistego, złota, platyny lub srebra) są nanoszone na podłoże ceramiczne lub plastikowe. Produkcja tych jednorodnych, tanich i przenośnych elektrod na dużą skalę umożliwia jednorazowe wykorzystanie materiału, w związku z czym, w przypadku tych elektrod nie występują typowe trudności związane z klasycznymi elektrodami stałymi, tj. zanieczyszczenie powierzchni przez absorpcję, pasywacja powierzchni i konieczność przeprowadzania żmudnych procedur czyszczenia. Elektrody wymagają naniesienia jedynie niewielkiej objętości analizowanego roztworu, co umożliwia prowadzenie badań nawet w przypadku drogich substancji lub gdy ich ilość jest ograniczona. Roztwory analizowanych substancji poddanych reakcjom elektrochemicznym są dalej badane metodą chromatografii cieczowej sprzężonej ze spektrometrią mas wysokiej rozdzielczości, co umożliwia detekcję powstających produktów oraz wyjaśnienie ich budowy strukturalnej.
© 2022 Centrum Symulacji Medycznej UM w Lublinie