Informator uniwersytecki

#5_Gaslighting – podstępna forma manipulacji
by mgr Magdalena Fryze

Moi Drodzy, dziś chciałabym wspólnie z Wami zgłębić temat gaslightingu – zjawiska, które może spotkać każdego i które często trudno od razu zauważyć. To jedna z najbardziej podstępnych form manipulacji, przez którą zaczynamy wątpić w swoje myśli, wspomnienia i uczucia. Na początku może wydawać się to niegroźne, ale jeśli trwa długo, może prowadzić do utraty pewności siebie i poczucia własnej wartości.

Na pierwszy rzut oka może wydawać się to nieszkodliwe – każdemu zdarza się coś źle zapamiętać lub inaczej zinterpretować. Problem zaczyna się, gdy ktoś celowo i konsekwentnie manipuluje nami w ten sposób. Gaslighter stopniowo osłabia naszą pewność siebie, aż w końcu sami nie wiemy, co jest prawdą, a co nie. Może się to zdarzyć w związku, w rodzinie, wśród przyjaciół, a nawet w pracy – wszędzie tam, gdzie ktoś chce nami sterować i przejąć nad nami kontrolę. Gaslighting najczęściej pojawia się w relacjach partnerskich, gdzie jedna ze stron stopniowo przejmuje kontrolę nad drugą, podważając jej postrzeganie rzeczywistości.

Na początku gaslighting może przybierać subtelne formy – drobne uwagi, żarty czy komentarze, które wydają się nieszkodliwe. Z czasem jednak stają się narzędziem manipulacji. Przykładem może być codzienna sytuacja: podczas kolacji ze znajomymi partner rzuca przykre słowa na nasz temat. Czujemy się dotknięci, ale gdy później zwracamy mu na to uwagę, słyszymy: „Przestań, wszyscy się śmiali, tylko ty to tak odbierasz”. Wtedy zaczynamy się zastanawiać – może rzeczywiście przesadzamy? Może to był tylko żart, a my go źle zrozumieliśmy? Kiedy podobne sytuacje zdarzają się regularnie, stopniowo tracimy zaufanie do własnych emocji i zaczynamy polegać na ocenie rzeczywistości narzuconej przez drugą osobę. 

Gaslighting często zaczyna się od pozornie niewinnych zwrotów, takich jak: „źle to pamiętasz”, „nie przesadzaj”, „czemu robisz z tego taką aferę?”. Na pierwszy rzut oka mogą brzmieć nieszkodliwie, ale jeśli słyszymy je regularnie, zaczynamy kwestionować własne myśli i uczucia. Manipulator potrafi mieszać czułość z chłodem i krytyką – jednego dnia okazuje troskę, by następnego sprawić, że poczujemy się winni. W skrajnych przypadkach może nawet próbować nas izolować, przekonując, że inni nas oszukują i tylko on mówi nam prawdę.

Konsekwencje takiej manipulacji mogą być poważne. Długotrwały gaslighting prowadzi do obniżenia poczucia własnej wartości, wzmożonego lęku, a nawet depresji. Osoby, które doświadczają tego rodzaju przemocy psychicznej, często zaczynają przepraszać za rzeczy, których nie zrobiły, unikają konfrontacji i boją się podejmować decyzje. Z czasem tracą zaufanie do siebie, aż w końcu dochodzą do przekonania, że bez manipulatora nie poradzą sobie w życiu.

Aby nie dopuścić do takiej sytuacji, warto wiedzieć, jak się przed nią bronić. Przede wszystkim należy ufać własnym odczuciom – jeśli coś budzi wasz niepokój, to znak, że warto się temu przyjrzeć. Pomocne może być zapisywanie ważnych rozmów i wydarzeń, aby później móc do nich wrócić i upewnić się, że wasze wspomnienia są zgodne z rzeczywistością. Warto również szukać wsparcia u bliskich osób lub specjalisty, który pomoże spojrzeć na sytuację z dystansu i odzyskać pewność siebie. Kluczowe jest także stawianie granic – nikt nie ma prawa podważać waszych emocji i doświadczeń. Nie ignorujcie sygnałów manipulacji, ponieważ im bardziej jesteście świadomi mechanizmów gaslightingu, tym trudniej będzie komuś wpłynąć na waszą pewność siebie. Jeśli zaczynacie wątpić w swoje myśli i odczucia, zatrzymajcie się i przypomnijcie sobie: wasze emocje są prawdziwe i macie pełne prawo im ufać.