Informator uniwersytecki

Prof. dr hab. n. med. Hanna Karakuła-Juchnowicz
Kierownik I Kliniki Psychiatrii, Psychoterapii i Wczesnej Interwencji UMLUB, Członek Zespołu APPIE

#1 Czym jest depresja

Depresja – cichy przeciwnik, którego warto poznać

Depresja jest jednym z najczęstszych i najpoważniejszych zaburzeń psychicznych, które głęboko wpływa na życie osoby nią dotkniętej, jej relacje społeczne, zdolność do nauki i pracy oraz ogólną jakość funkcjonowania. W klasyfikacjach ICD-10 i DSM-5 jest definiowana jako zaburzenie nastroju, którego główne objawy obejmują długotrwałe obniżenie samopoczucia, utratę zdolności do odczuwania radości, wyraźny spadek energii, a w nasilonych stanach-myśli rezygnacyjne i samobójcze. W przeciwieństwie do chwilowego smutku czy przygnębienia, które są naturalną reakcją na trudne wydarzenia, depresja jest stanem wymagającym profesjonalnej interwencji i leczenia.

Jak często występuje depresja?

Depresja stanowi jedno z największych wyzwań zdrowotnych XXI wieku. W Polsce na depresję cierpi od 3 do 4% populacji, co oznacza, że dotyka ok. 1,5 miliona osób. W ciągu całego życia doświadcza jej około 15–20% ludzi. Depresja może pojawić się w każdym wieku, choć jej rozpowszechnienie i obraz kliniczny może różnić się w zależności od etapu życia:

• dzieci i młodzież – depresja w tej grupie jest coraz częściej diagnozowana, a jej objawy mogą manifestować się nie tylko poprzez smutek, ale także drażliwość, problemy z koncentracją czy wycofanie społeczne;
• dorośli – w tej grupie wiekowej depresja najczęściej wiąże się z nadmiernym stresem, wypaleniem zawodowym i trudnościami w życiu osobistym;
• seniorzy – u osób starszych depresja bywa mylnie interpretowana jako naturalna konsekwencja starzenia się, co może prowadzić do braku odpowiedniego leczenia.

Rozpowszechnienie depresji wśród studentów kierunków medycznych w Polsce i na świecie

Studenci kierunków medycznych należą do grupy szczególnie narażonej na depresję. Wynika to m.in. z intensywnego programu nauczania, wysokiej konkurencyjności, dużej odpowiedzialności związanej z przyszłą profesją. Badania wskazują, że rozpowszechnienie depresji w tej grupie jest wyższe niż w populacji ogólnej. Metaanaliza obejmująca 77 badań z udziałem ponad 62 tys. studentów medycyny wykazała, że średnio 28% z nich doświadcza objawów depresji (Puthran i wsp, 2016). Wysokie wartości odnotowano zwłaszcza wśród studentów pierwszych lat studiów i kobiet. Polskie badania potwierdzają skalę problemu, wskazując na 27% rozpowszechnienie depresji wśród studentów kierunków medycznych (Kożybska i wsp., 2022)

Jak objawia się depresja?

Objawy depresji można podzielić na trzy główne obszary:

• objawy emocjonalne – uporczywy smutek, przygnębienie, uczucie pustki, drażliwość, utrata zdolności odczuwania przyjemności (anhedonia), poczucie winy i niskiej wartości;
• objawy poznawcze – trudności z koncentracją, problemy z podejmowaniem decyzji, spowolnienie myślenia, negatywne przekonania na temat siebie, świata i przyszłości;
• objawy fizyczne – przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu (bezsenność lub nadmierna senność), utrata apetytu lub jego wzmożenie, bóle somatyczne (np. bóle głowy, mięśni, dolegliwości żołądkowe);
• nasilenie i zestaw objawów mogą się różnić u poszczególnych pacjentów, co sprawia, że depresja bywa trudna do rozpoznania – szczególnie w jej początkowym stadium.

Co sprzyja rozwojowi depresji?

Depresja jest schorzeniem o wieloczynnikowym podłożu, w którym współdziałają czynniki biologiczne, psychologiczne, społeczne, styl życia.

Czynniki biologiczne
Zaburzenia w układach neuroprzekaźników (serotonina, noradrenalina, dopamina), odgrywają kluczową rolę w regulacji nastroju, motywacji i zdolności do odczuwania przyjemności, nadreaktywność osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), zmiany w strukturze mózgu (hipokamp, kora przedczołowa), predyspozycje genetyczne, przewlekłe choroby.

Czynniki psychologiczne
Osoby z depresją często wykazują skłonność do negatywnego myślenia o sobie, świecie i przyszłości. Poczucie bezradności, niska samoocena oraz trudności w regulacji emocji mogą przyczyniać się do rozwoju choroby.

Czynniki społeczne i środowiskowe
Przewlekły stres, izolacja społeczna, niepewność ekonomiczna czy brak wsparcia bliskich mogą zwiększać ryzyko wystąpienia depresji.

Czynniki związane ze stylem życia
Nieprawidłowa dieta, brak aktywności fizycznej, zaburzenia snu, nadużywanie substancji psychoaktywnych (alkohol, narkotyki).

Jak wspierać zdrowie psychiczne i walczyć z depresją?

Leczenie depresji wymaga podejścia kompleksowego, które łączy farmakoterapię, psychoterapię oraz działania wspierające zdrowy styl życia.

• leczenie farmakologiczne – w przypadku depresji umiarkowanej i ciężkiej stosuje się leki przeciwdepresyjne, które regulują poziom neuroprzekaźników w mózgu,
• psychoterapia – zwłaszcza terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i terapia interpersonalna (IPT) pomagają pacjentom zmieniać destrukcyjne schematy myślenia i rozwijać umiejętności radzenia sobie z trudnościami,
• aktywność fizyczna – regularny ruch wspomaga wydzielanie endorfin i serotoniny, co może łagodzić objawy depresji. Nawet umiarkowana aktywność, jak spacery, joga czy pływanie, przynosi korzyści,
• zbilansowana dieta – spożywanie produktów bogatych w kwasy omega-3, witaminy z grupy B i magnez wspiera układ nerwowy i może poprawiać nastrój,
• higiena snu – regularny rytm dobowy, unikanie ekranów przed snem i odpowiednia długość snu (7–9 godzin) wspierają regenerację psychiczną.

Odwaga proszenia o pomoc

Jednym z największych wyzwań związanych z depresją jest lęk przed przyznaniem się do problemu i zwróceniem się o wsparcie. Wciąż pokutuje przekonanie, że trzeba „radzić sobie samemu”, a rozmowa z psychologiem czy psychiatrą to oznaka słabości. Tymczasem depresja, podobnie jak każda inna choroba, wymaga specjalistycznej pomocy i nie jest powodem do wstydu, lecz wyrazem dojrzałości i troski o siebie.